'ਹੁਣ' ਵਾਲੇ ਜੰਡਿਆਲਵੀ ਦੀ ਹੁਣ ਅਲਵਿਦਾ

'ਹੁਣ' ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਅਤੇ ਉਘੇ ਸ਼ਾਇਰ ਅਵਤਾਰ ਜੰਡਿਆਲਵੀ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਅਲਵਿਦਾ ਆਖ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦੇਹਾਂਤ ਲੰਡਨ ਦੇ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿਚ ਹੋਇਆ। 75 ਵਰਿਆਂ ਦੇ ਜੰਡਿਆਲਵੀ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬਿਮਾਰ ਚੱਲ ਰਹੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਜਨਮ 1937 ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਜੰਡਿਆਲਾ (ਜਲੰਧਰ) ਵਿਚ ਹੋਇਆ। ਉਹ 70ਵਿਆਂ ਵਿਚ ਲੰਡਨ ਜਾ ਕੇ ਵਸ ਗਏ ਸਨ। ਉਹ ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਰਹਿੰਦਿਆਂ ਅਧਿਆਪਨ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਕ ਵਾਰਤਕ ਪੁਸਤਕ 'ਲੰਡਨ ਦੀਆਂ ਰੰਗ ਰੌਸ਼ਨੀਆਂ ਅਤੇ ਤਿੰਨ ਕਾਵਿ ਪੁਸਤਕਾਂ 'ਕੱਪਰ ਛੱਲਾ', 'ਮੇਰੇ ਪਰਤ ਆਉਣ ਤਕ', 'ਅਸੀਂ ਕਾਲੇ ਲੋਕ ਸਦੀਂਦੇ' ਸਾਹਿਤ ਜਗਤ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾਈਆਂ। 'ਹੁਣ' ਰਸਾਲੇ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕ ਸੁਸ਼ੀਲ ਦੁਸਾਂਝ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ'ਹੁਣ' ਰਸਾਲਾ ਜੂਨ 2005 ਵਿਚ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਮਹਿਜ਼ ਰਸਾਲਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਬਲਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸੁਪਨਾ ਸੀ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਾਅਦ ਵੀ ਜਾਰੀ ਰਹੇਗਾ। 'ਹੁਣ' ਦਾ ਤਾਜ਼ਾ 22ਵਾਂ ਅੰਕ ਵੀ ਅਵਤਾਰ ਜੰਡਿਆਲਵੀ ਹੋਰਾਂ ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਵਿਚ ਹੀ ਤਿਆਰ ਹੋਇਆ ਜੋ ਇਸ ਵਕਤ ਛਪਾਈ ਅਧੀਨ ਪ੍ਰੈਸ ਵਿਚ ਹੈ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਪਿਛੇ ਪਤਨੀ ਸਵਰਨਜੀਤ ਕੌਰ, ਪੁੱਤਰ ਸਵੇਰ ਜੌਹਲ ਤੇ ਧੀ ਪ੍ਰਭਾਤ ਜੌਹਲ ਛੱਡ ਗਏ ਹਨ।-- ਗੁਲਾਮ ਕਲਮ

ਖੱਬਿਓਂ ਨਵਤੇਜ ਭਾਰਤੀ,ਅਵਤਾਰ ਜਡਿੰਆਲਵੀ ਤੇ ਗੁਰਬਚਨ(ਫਿਲਹਾਲ)

ਲਾਲ ਕਮੀਜ਼ਾਂ-ਕਾਲੇ ਫੁੱਲ -----ਅਵਤਾਰ ਜੰਡਿਆਲਵੀ 

ਅੱਜ ਤੀਜੇ ਪਹਿਰ ਕੁੱਝ ਲੋਕ ਫ਼ਿਰੋਜ਼ਪੁਰੋਂ ਲਾਹੌਰ ਆਏ। ਸਾਂਡਰਸ ਦੇ ਕਤਲ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਤਲ ਦੀ ਰੀਪੋਰਟਿੰਗ 18 ਉਹਨਾਂ ਕੋਲ ਅੱਧ-ਜਲ਼ਿਆ ਮਾਸ ਦਾ ਟੁਕੜਾ ਸੀ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ਦਸੰਬਰ ਦੇ ਟਾਈਮਜ਼ ਵਿਚ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕੀਤੀ ਮਿਲ਼ਦੀ ਹੈ :- ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਚੋਰੀ, ਲਾਹੌਰ-ਅੱਜ ਲੌਢੇ ਵੇਲੇ ਇੱਥੇ ਘਿਨਾਉਣਾ ਜੁਰਮ ਹੋਇਆ। ਸਤਲੁਜ ਦੇ ਕੰਢੇ ਤੇ ਜਲਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਰਹਿੰਦ-ਖੂੰਹਦ ਸੀ। ਪੁਲੀਸ ਦੇ ਸਦਰ ਦਫ਼ਤਰੋਂ ਕੋਈ ਵੀਹ ਕੁ ਗ਼ਜ਼ ਦੇ ਫ਼ਾਸਲੇ ਤੇ, ਪੰਜ ਵਜੇ ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣੇ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਗਏ। ਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਤੋਂ ਜ਼ਰਾ ਕੁ ਪਹਿਲਾਂ, ਲਾਹੌਰ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਅਸਿਸਟੈਂਟ ਸੁਪਰਡੈਂਟ ਮਿ: ਅੱਧ-ਜਲ਼ੇ ਮਾਸ ਦੇ ਟੁਕੜੇ ਦਾ ਲੰਮਾ ਜਲੂਸ ਸ਼ਹਿਰ ਦੀਆਂ ਗਲ਼ੀਆਂ- ਜੇਪੀ ਸਾਂਡਰਸ ਨੇ ਕਿਸੇ ਆਦਮੀ ਦੇ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਨ ਤੇ ਆਪਣਾ ਮੋਟਰ ਬਾਜ਼ਾਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਹੁੰਦਾ ਨਿਕਲ਼ ਤੁਰਿਆ। ਜਲੂਸ ਖ਼ਤਮ ਹੋਣ ਤੇ ਇਸ ਸਾਈਕਲ ਰੋਕਿਆ। ਇਸੇ ਵੇਲ਼ੇ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ, ਜੋ ਟੁਕੜੇ ਦੇ ਛੇ ਹਿੱਸੇ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਇਹਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਪੰਜ ਹਿੱਸੇ ਜਲੰਧਰ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਸਨ, ਗੋਲ਼ੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤੀ। ਲੁਧਿਆਣਾ, ਅੰਮ੍ਰਿਤਸਰ, ਗੁੱਜਰਾਂਵਾਲ਼ੇ ਤੇ ਕਸੂਰ ਨੂੰ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਅਤੇ ਕਾਤਲ ਫ਼ੌਰਨ ਹੀ ਸਾਈਕਲਾਂ ਦੀ ਮਦਦ ਨਾਲ ਨੇੜੇ ਦੇ ਕਾਲਜ ਵਾਲ਼ੀ ਬਾਕੀ ਬਚਦੇ ਛੇਵੇਂ ਦਾ ਬੜੇ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਪੂਰੀਆਂ ਰਸਮਾਂ-ਰੀਤਾਂ ਨਾਲ਼ ਗਰਾਊਂਡ ਵਿੱਚੋਂ ਹੋ ਕੇ ਭੱਜ ਗਏ।

ਪੁਲਸ ਨੇ ਇਸ ਗਰਾਊਂਡ ਨੂੰ ਘੇਰਾ ਰਾਵੀ ਦੇ ਕੰਢੇ ਸਸਕਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ । ਨੌਜਵਾਨ ਅਫ਼ਸਰ ਸਾਂਡਰਸ ਉਸ ਦਿਨ ਲਾਹੌਰ ਵਿਚ ਸ਼ਹੀਦ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਬਾਰੇ ਬੜਾ ਕੁਝ ਸੁਣਿਆ ਸੀ; ਬੜਾ ਡੀਊਟੀ ਤੇ ਸੀ, ਜਿਸ ਦਿਨ ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਆਉਣ ਤੇ ਪੁਲਸ ਕੁਝ ਪੜ੍ਹਿਆ ਸੀ। ਸਾਰੇ ਦਾ ਸਾਰਾ ਆਪਣੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਮੂੰਹੋਂ ਜਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਝੜਪਾਂ ਹੋਈਆਂ ਸਨ। ਉਹ ਕ੍ਰਿਕਟ ਆਪਣੀ ਬੋਲੀ ਦਿਆਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਅਤੇ ਪੁਸਤਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ। ਅੱਜ ਅਚਾਨਕ ਦਾ ਬਹੁਤ ਹੀ ਚੰਗਾ ਖਿਲਾੜੀ ਸੀ ਅਤੇ ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਦਿਲ ਚ ਆਇਆ ਕਿ ਇਸ ਮਹਾਨ ਦੇਸ਼ ਭਗਤ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਦਾ ਉਹ ਆਪਣਾ ਇੱਕੀਵਾਂ ਜਨਮ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਨ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਰੂਪ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾਵੇ, ਜੋ ਕਿਸੇ ਬਦੇਸ਼ੀ ਜਾਂ ਓਪਰੀ ਅੱਖ ਵਿਚ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਸਾਵਧਾਨ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ। ਉਭਰਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਅਣਗਿਣਤ ਥਾਵਾਂ ਤੇ ਉਹਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਤੇ ਤੇ ਫਿਰ ਇਸੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦੇ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਪੰਨੇ ਤੇ ਦੱਸਿਆ ਕੁਰਬਾਨੀ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੁਰੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਅਣਗਿਣਤ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਵਿਚ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਸਾਂਡਰਸ ਇੰਗਲੈਂਡ ਦੇ ਸ਼ਹਿਰ ਪੀਟਰਸਬਰੋ ਦੀ ਮਿਡਲੈਂਡ ਉਹਦੇ ਫਾਂਸੀ ਨੂੰ ਚੁੰਮ ਜਾਣ ਦੇ ਚਰਚੇ ਛਿੜੇ ਹੋਣਗੇ। ਤੇ ਭਾਲ ਕਰਦਿਆਂ- ਬੈਂਕ ਦੇ ਮੈਨੇਜਰ ਦਾ ਹੋਣਹਾਰ ਲੜਕਾ ਸੀ।

ਉਪਰਲੇ ਸ਼ਬਦ ਮੈਨੂੰ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀ ਇਸ ਕਤਲ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਜਾਰੀ ਰੱਖੀਏ ਤਾਂ 19 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਟਾਈਮਜ਼ ਦੇ 25 ਮਾਰਚ 1931 ਦੇ ਐਡੀਸ਼ਨ ਵਿਚ ਛਪੇ ਹੋਏ ਮਿਲ਼ ਲਾਹੌਰੋਂ ਨਿਕਲ਼ਦੇ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਅਖ਼ਬਾਰ ਆਰੀਆ ਸਮਾਜ ਦੇ ਐਡੀਟਰ ਮਿ: ਗਏ। ਇੰਦਰਜੀਤ ਸੁਪਤ੍ਰ ਮਿ: ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੂੰ ਗ੍ਰਿਫਤਾਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਪੁਲਸ ਨੇ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਅਤੇ ਉਹਦੇ ਸਾਥੀਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਇਸ ਆਰੀਆ ਕਾਲਜ ਦੇ ਹੋਸਟਲ ਦੀ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਤੇ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੇ ਆਪਣੇ ਉਸ ਵੇਲੇ ਦੇ ਪਾਠਕਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਕਿਵੇਂ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ, ਦੀ ਕਾਇਮ ਕੀਤੀ ਸੁਸਾਇਟੀ ਲੋਕ ਸੇਵਕ ਦੇ ਦਫ਼ਤਰ ਵੀ ਜਾ ਫਰੋਲੇ। ਇਹ ਬੜਾ ਹੀ ਦਿਲਚਸਪ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਤੇ ਹੋਰ 27 ਦਸੰਬਰ ਨੂੰ ਕਾਲਜ ਦਾ ਕੋਈ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਫੜਿਆ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨਾਲ਼ ਕਤਲ ਦਾ ਮੁਕੱਦਮਾ ਵੀ ਚਲਾਇਆ ਸੀ; ਸ਼ਾਇਦ ਇਸੇ ਕਰਕੇ ਗਿਆ, ਜੋ ਆਪਣੀ ਕੈਮਿਸਟ੍ਰੀ ਦੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚੋਂ ਪੜ੍ਹਕੇ ਬਾਹਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸੂਚੀ ਵਿਚ ਇਹ ਸਾਰੇ ਕਾਂਡ ਨੂੰ ਜੁਰਮ ਸੀ। ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਕਿ ਜਿਸ ਪਸਤੌਲ ਦੀ ਗੋਲੀ ਨਾਲ ਸਾਂਡਰਸ ਦਾ (3ਗਜਠਕ) ਦੇ ਨਾਂ ਹੇਠ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਆਉ ਆਪਾਂ ਇਹਦੇ ਕਾਲਮਾਂ ਕਤਲ ਹੋਇਆ ਸੀ, ਉਹ ਲਾਹੌਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵਕੀਲ ਦੇ ਘਰੋਂ ਚੋਰੀ ਕੀਤਾ ਵਿਚੋਂ ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਦੀ ਕੱਲੀ-ਕੱਲੀ ਤੰਦ ਲੱਭੀਏ।  ਕਤਲ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿਚ ਰਾਵਲਪਿੰਡੀ ਵਿਚ ਵੀ ਕਈ ਛਾਪੇ ਮਾਰੇ ਫਾਂਸੀ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਗਏ।

ਜੇ ਉਸ ਸਮੇਂ ਹਿੰਦੁਸਤਾਨ ਭਰ ਵਿਚ ਅੰਗਰੇਜ਼ ਵਿਰੁੱਧ ਚਲ ਤੇ ਫਿਰ ਇਸ ਕਤਲ ਦਾ ਖੁਰਾ ਖੋਜ ਗੁਆਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਰਹੀ ਜ਼ੋਰਦਾਰ ਲਹਿਰ ਦੇ ਹੋਰ ਸਭ ਵੇਰਵਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਲਈਏ, ਜਿਹਨਾਂ ਪਤਾ ਹੈ ਕਿ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਤੇ ਉਸਦੇ ਸਾਥੀ ਪੁਲਸ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿਚ ਧੂੜ ਵਿਚ ਸਾਈਮਨ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦਾ ਬਾਈਕਾਟ ਤੇ ਲਾਲਾ ਲਾਜਪਤ ਰਾਏ ਦੀ ਮੌਤ ਪਾ ਕੇ ਨਿਕਲ ਗਏ ਸਨ ਅਤੇ ਦਿਨੇ ਰਾਤੀਂ ਹੋਰ ਇਨਕਲਾਬੀ ਵੀ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੈ, ਤਾਂ ਭਗਤ ਸਿੰਘ ਕੇਸ 17 ਦਸੰਬਰ 1928 ਨੂੰ ਹੋਏ ਸਰਗਰਮੀਆਂ ਵਿਚ ਰੁੱਝੇ ਹੋਏ ਸਨ।

ਅਵਤਾਰ ਜੰਡਿਆਲਵੀ
ਹੁਣ ਤੋਂ ਕਾਪੀ ਪੇਸਟ

ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਕਟਹਿਰੇ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ

ਸਮਾਜਿਕ ਮੀਡੀਆ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਮਸਲਿਆਂ 'ਚ 'ਲੋਕ ਹਥਿਆਰ' ਬਣ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਬਲੌਗਿੰਗ,ਫੇਸਬੁੱਕ,ਟਵੀਟਰ ਦੇ ਰਾਹੀਂ ਜਿੱਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਪੁਰਾਤਨ ਚੀਜ਼ਾਂ ਟੁੱਟ ਰਹੀਆਂ ਨੇ ਤੇ ਓਥੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਜਨਮ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।ਵਿਕੀਲੀਸਕ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ 2ਜੀ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ 'ਚ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਲੌਬਿੰਗ ਦੇ ਖੁਲਾਸਿਆਂ ਦੇ ਸੰਦਰਭ 'ਚ ਇਸ ਨੂੰ ਸਮਝਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।2ਜੀ ਸਪੈਕਟ੍ਰਮ ਲਈ ਦਲਾਲੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬੇਪਰਦ ਕਰਨ ਲਈ ਬਦਲਵੇਂ ਸਮਾਜਿਕ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਅਹਿਮ ਭੂਮਿਕਾ ਰਹੀ ਹੈ।ਮੌਜੂਦਾ ਸਮੇਂ ਗੰਭੀਰ ਸਮਾਜਿਕ ਮੀਡੀਆ ਵੱਡਾ ਬਦਲ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਪਰ ਇਸਨੂੰ ਨਵੀਂ ਲੋਕ ਸ਼ਕਤੀ ਕਹਿਣ ਤੋਂ ਝਿਜਕਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੈ।ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਤੁਸੀਂ ਜੋ ਕਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋਂ ਇਹ ਉਸਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।ਗੁਲਾਮ ਕਲਮ ਰਾਹੀਂ ਮੈਂ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਤਜ਼ਰਬਿਆਂ 'ਚੋਂ ਗੁਜਰਿਆਂ ਹਾਂ,ਜਿੱਥੇ ਸਾਡੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ 'ਚ ਲਿਆ ਗਿਆ।ਹੁਣੇ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ 'ਚ ਪ੍ਰੋ: ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਗੁਲਾਮ ਕਲਮ 'ਤੇ ਛਪੇ ਮੇਰੇ ਲੇਖ਼ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਹੈ।ਇਸ ਨੂੰ ਇਸ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਵੇਖਣ ਦੀ ਵੀ ਲੋੜ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਮੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾ ਦਾ ਮੀਡੀਆਂ ਕੰਨ੍ਹੀ 'ਤੇ ਸੁੱਟਦਾ ਸੀ,ਉਨ੍ਹਾਂ 'ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਮੀਡੀਆ ਬੜੀ ਸ਼ਿੱਦਤ ਨਾਲ ਲਿਖ਼ ਤੇ ਬੋਲ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਤੇ ਜਦੋਂ ਉਹ ਚਰਚਾ ਦੇ ਕੇਂਦਰ 'ਚ ਆਉਂਦੇ ਨੇ ਤਾਂ ਮੁੱਖ ਧਾਰਾਈ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਆਬੋ ਹਵਾ 'ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪੈਂਦਾ ਹੈ।ਮੇਰੇ ਮੁਤਾਬਕ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਬਦਲਵੇਂ ਮੀਡੀਆ ਸਾਧਨਾਂ 'ਚ ਸਮਾਜਿਕ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਅਹਿਮ ਰੋਲ ਹੋਵੇਗਾ।ਮੁੱਖ ਧਾਰਾਈ ਮੀਡੀਆ (ਫਿਲਮ,ਟੀ ਵੀ,ਥੀਏਟਰ,ਅਖ਼ਬਾਰ)ਇਕ ਵੱਡੀ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣਾਉਣ 'ਚ ਜੁਟਿਆ ਹੈ,ਸੋ ਇਸ ਦੌਰ 'ਚ ਲੋੜ ਅਸਹਿਮਤੀਆਂ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰਨ ਦੀ ਹੈ।ਪੰਜਾਬੀ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰ ਸਿਆਸੀ ਸਮਾਜਿਕ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।ਮੀਡੀਆ ਅਲੋਚਕ ਪ੍ਰੋ: ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਤੋਂ ਚੋਰੀ ਕੀਤਾ ਲੇਖ਼ ਪੜ੍ਹੋ,ਜਿਸ 'ਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਗੁਲਾਮ ਕਲਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ--ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਕਰਫਿਊ

ਦੂਸਰਿਆਂ ਨੂੰ ਮੱਤਾਂ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਅੱਜ ਖੁਦ ਕਟਹਿਰੇ ਵਿਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੈ। ਦਲੇਰਾਨਾ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਲਈ ਜਾਣੇ ਜਾਂਦੇ ਮੀਡੀਆ ਹਸਤਾਖਰਾਂ ਨੇ ਭਾਰਤੀ ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਅਤੇ ਪਾਠਕਾਂ ਸਨਮੁਖ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲੀਆ ਨਿਸ਼ਾਨ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਚੇਤ ਜਾਂ ਅਚੇਤ ਰੂਪ ਵਿਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੀ ਲਛਮਣ ਰੇਖਾ ਦਾ ਉਲੰਘਣ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਸਿਰ ਉੱਚਾ ਕਰਕੇ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਭਾਰਤੀ ਮੀਡੀਆ ਦਾ ਸਿਰ ਨੀਵਾਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵਾਪਰੇ ਇਸ ਸਮੁੱਚੇ ਅਮਲ ਤੋਂ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਮੀਡੀਆ ਵੀ ਹੈਰਾਨ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਤਿੱਖਾ ਪ੍ਰਤੀਕਰਮ ਵਿਅਕਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਸਮੁੱਚੇ ਘਟਨ੍ਹਾਮ ਨੂੰ ਪ੍ਰਮੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਉਥੇ ਵੱਖਰੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਨੋਟ ਵੀ ਲਿਖੇ ਹਨ।

‘ਗ਼ੁਲਾਮ ਕਲਮ’ ਵਿਸ਼ਵ ਪਹੁੰਚ ਵਾਲੀ ਆਨਲਾਈਨ ਅਖ਼ਬਾਰ ਹੈ। ਉਸ ਨੇ ਮੀਡੀਆ ਮਾਫ਼ੀਆ ਨੂੰ ਬੇਨਕਾਬ ਕੌਣ ਕਰੇ’ ਸਿਰਲੇਖ ਤਹਿਤ ਵਿਸਥਾਰਤ ਲੇਖ ਨੈੱਟ ‘ਤੇ ਪਾਇਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਅੱਗੋਂ ਕਈ ਹੋਰ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ ਨੇ ਵੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਟ੍ਰਿਬਿਊਨ ਆਨਲਾਈਨ ਨੇ ਮਸਲੇ ਦੀ ਸੰਜੀਦਗੀ ਨੂੰ ਭਾਂਪਦਿਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਥਾਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਆਰਟੀਕਲ ‘ਫੇਸ ਬੁੱਕ’ ‘ਤੇ ਵੀ ਪਾ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ ਜੋ ਨਤੀਜੇ ਵਜੋਂ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿਚ ਪਾਠਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪੜ੍ਹੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਧਰ ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ ਰੇਡੀਓ ਵੱਲੋਂ ਇਸ ਮੁੱਦੇ ‘ਤੇ ‘ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ’ ਕਰਵਾਏ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਾਣਕਾਰੀ ਰੱਖਣ ਵਾਲੇ ਸਰੋਤੇ ਜਿੱਥੇ ਟਾਕ ਸ਼ੋਅ ਨਾਲ ਜੁੜਦੇ ਹਨ ਉਥੇ ਤਿੱਖੇ ਸਵਾਲ ਵੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।

ਉੱਘੇ ਕਾਲਮਨਵੀਸ ਖੁਸ਼ਵੰਤ ਸਿਘ ਨੇ ਸਾਰੇ ਮਾਮਲੇ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਵਿਅਕਤ ਕਰਦਿਆਂ ਵੱਖਰਾ ਨਜ਼ਰੀਆ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਦੇ ਦੋ ਚਮਕਦੇ ਸਿਤਾਰੇ, ਇਕ ਅਖ਼ਬਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਦੂਸਰਾ ਟੀ.ਵੀ. ਸਿਤਾਰਾ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਪਸੰਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਦੀ ਦਾਦ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨੂੰ ਇਸ ਗੋਲ ਲਈ ਬਦਨਾਮ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੁਝ ਵੱਡੇ ਸਨਅਤੀ ਘਰਾਣਿਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਇਕ ਔਰਤ ਦੀ ਟੈਲੀਫੋਨ ‘ਤੇ ਗੱਲ ਸੁਣੀ। ਟੈਲੀਫੋਨ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਜੋ ਵੀ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ, ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਵਿਚ ਕਿਤੇ ਕੁਝ ਗਲਤ ਸੀ। ਖੁਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਲਾਏ ਦੋਸ਼ ਸਾਬਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ। ਇਹ ਕੰਮ ਦੋ ਸਨਮਾਨਜਨਕ ਮੀਡੀਆ ਅਦਾਰਿਆਂ ਦੇ ਅਕਸ ਨੂੰ ਵਿਗਾੜਨ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਪ੍ਰਸਾਰ ਭਾਰਤੀ ਦੀ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ, ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸਾਹਿਤਕਾਰ ਅਤੇ ਸਿਰਮੌਰ ਪੱਤਰਕਾਰ ਮਰਨਾਲ ਪਾਂਡੇ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮੀਡੀਆ ਵਿਚ ‘ਚਰਚਿਤ’ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਚਾਹੀਦਾ ਸੀ ਕਿ ਆਪਣੇ ਹੱਕ ਵਿਚ ਦਲੀਲਾਂ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨਿਮਰਤਾ ਸਹਿਤ ਮੰਨ ਲੈਂਦੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਗਲਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਗਲਤੀ ਤੋਂ ਉਹ ਸਬਕ ਲੈਣਗੇ। ਪਾਂਡੇ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਹਮਲਾਵਰ ਵਿਧੀ ਵਾਲਾ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕੁਝ ਅਨੁਭਵਹੀਣ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿਚ ਵਧੇਰੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧੀ ਅਤੇ ਅਹੁਦਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਵੈ-ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਅਤੇ ਲਾਲਸਾ ਦੇ ਵਧਣ ਦਾ ਖਤਰਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

ਕੁਝ ਵੀ ਹੈ ਭਾਰਤ ਦੇ ਚੋਟੀ ਦੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਫੋਨ ਟੈਪ ਹੋਣ ਨਾਲ ਉਜਾਗਰ ਹੋਈ ਵਾਰਤਾਲਾਪ ਸਦਕਾ, ਸਮੂਹ ਪੱਤਰਕਾਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਆਤਮ-ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਮੌਕਾ ਖੁੰਝਣਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਇਕ ਖੁੱਲ੍ਹੀ ਬਹਿਸ ਚੱਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਬਹਿਸ ਵਿਚੋਂ ਛਣ ਕੇ ਜੋ ਤੱਤ-ਸਾਰ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇ, ਉਸ ‘ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਪਹਿਰਾ ਦੇਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇਗੀ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਭਵਿੱਖ ਵਿਚ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਨੂੰ ਕਈ ਉਤਰਾਅ ਚੜ੍ਹਾਅ ਵੇਖਣੇ ਪੈ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਪ੍ਰੋ. ਕੁਲਬੀਰ ਸਿੰਘ

ਪਰਵਾਸੀ ਪੰਜਾਬੀ:-"ਆਪੂੰ ਬਣੇ ਵਿਦਵਾਨ" ਨਰਿੰਦਰ ਕਪੂਰ ਦੀ 'ਵਿਦਵਤਾ' ਨੂੰ ਆਖ਼ਰੀ ਸਲਾਮ !

ਮੈਂ ਜਦੋਂ ਬਚਪਨ ਤੋਂ ਜਵਾਨੀ ਵੱਲ ਨੂੰ ਕੂਚ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਸੀ ਤਾਂ ਜਿਹੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਖ਼ਬਾਰਾਂ 'ਚ ਲੇਖ਼ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਂਅ ਨਾਲ ਡਾ. ਲੱਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਸੀ,ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਦਿਲ(ਭਾਵੁਕਤਾ ਵੱਸ) 'ਚ ਖ਼ਾਸ ਥਾਂ ਰੱਖਦਾ ਸੀ ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੁੱਜਿਆ ਤਾਂ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਡਾਕਟਰ ਬੇਨਕਾਬ ਹੋਏ ਤੇ ਜਦੋਂ ਪੱਤਰਕਾਰੀ 'ਚ ਵੜਿਆ ਤਾਂ ਲੇਖ਼ਕਾਂ/ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਬਾਰੇ ਵੀ ਭਰਮ ਭੁਲੇਖ਼ੇ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ।ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਗੁੱਸਾ ਜ਼ਰੂਰ ਲੱਗ ਸਕਦੈ ਪਰ ਸੱਚ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਜਿ਼ਆਦਾਤਰ ਕਾਪੀ-ਪੇਸਟ ਡਾਕਟਰਾਂ ਦੀ 'ਵਰਸਿਟੀ ਹੈ।ਇਸੇ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਹੀ ਡਾ. ਤੇ ਕਹੇ ਜਾਂਦੇ ਲੇਖ਼ਕ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ ਹਨ।ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਤੇ ਕਈ ਹੋਰ ਉਲੱਥਾ ਟਾਈਪ ਕਿਤਾਬਾਂ ਡਾਕਟਰ ਸਾਹਿਬ 'ਸੂਝਵਾਨ' ਪਾਠਕਾਂ ਦੀ ਝੋਲੀ ਪਾ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੱਤਰਕਾਰੀ ਵਿਸ਼ਾ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਝੱਲਣ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਮੌਕਾ ਮੈਨੂੰ 2006 'ਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ।ਜਮਾਤ 'ਚ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦਿਆਂ ਇਹਨਾਂ ਕਿਹਾ ,2020 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਅਮਰੀਕਾ ਬਣ ਜਾਵੇਗਾ,ਤਕਨੀਕ ਮਨੁੱਖ ਦੀ ਮਾਂ ਹੈ ਤੇ ਜਿਸਨੂੰ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ ਉਹ ਗਿਆਨ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ।ਮੈਂ ਭਰੀ ਜਮਾਤ 'ਚ ਮੋੜਵੇਂ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ ਤਾਂ ਇਹਨਾਂ ਅਸਲ ਮਸਲੇ 'ਤੇ ਮਿੱਟੀ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਆਪਣੇ ਲੇਖ਼ਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਮਸਾਲੇਦਾਰ ਉਰਲੀਆਂ ਪਰਲੀਆਂ ਛੱਡਦਿਆਂ ਜਮਾਤ 'ਚ ਤਾੜੀਆਂ ਮਰਵਾ ਦਿੱਤੀ।ਖੈਰ ਕਿੱਥੇ ਮਾਤੜ੍ਹ ਤੇ ਕਿੱਥੇ ਡਾ.,ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖ਼ਕ।ਬਾਕੀ ਤਾੜੀਆਂ ਦੇ 'ਜਨਤਕ ਪੰਜਾਬੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ' ਬਾਰੇ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹੀ ਹੋਂ।ਨਰਿੰਦਰ ਕਪੂਰ ਉਹੀ ਹਨ,ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਦੇ ਲਿਖਿਆ ਸੀ ਕਿ "ਕੁੱਤੇ ਸ਼ਬਦ 'ਚ ਇਕ ਕੱਕਾ(ਕ) ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਕਲਰਕ ਸ਼ਬਦ ਦੋ ਕੱਕੇ(ਕ,ਕ),ਇਸ ਲਈ ਕਲਰਕ ਕੁੱਤੇ ਤੋਂ ਖਤਰਨਾਕ ਹੈ।ਵੇਖ ਲਓ ਇਹਨਾਂ ਦੀ ਵਿਦਵਤਾ,ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਬਾਅਦ 'ਚ ਕਲਰਕਾਂ ਤੋਂ ਮੁਆਫੀ ਵੀ ਮੰਗਣੀ ਪਈ ਸੀ।ਹੁਣ ਇਹਨਾਂ ਐਨ ਆਰ ਆਈਜ਼ ਬਾਰੇ ਆਪਣੇ ਵਿਚਾਰ ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ,ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ 'ਚ ਰਹਿੰਦੇ ਗੁਰਤੇਜ ਸਿੰਘ ਨੇ ਪੋਸਟ ਮਾਰਟਮ ਕੀਤਾ ਹੈ।ਗੁਰਤੇਜ ਜੀ ਨੇ ਇਹ ਲੇਖ ਗੁਲਾਮ ਕਲਮ ਨੂੰ ਭੇਜਿਆ ਹੈ। ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਲਿਖ਼ਤ ਦਾ ਸਵਾਗਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ-ਯਾਦਵਿੰਦਰ ਕਰਫਿਊ


ਦੋਸਤੋ,
ਕੁਝ ਦਿਨ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਯੂ-ਟਿਊਬ ਤੇ ਪ੍ਰੋ: ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ ਦਾ ਵਿਡੀਓ ਵੇਖਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਲੱਗਾ। ਪ੍ਰੋ: ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਕਪੂਰ ਇਸ ਵਿਡੀਓ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਅਖੌਤੀ ਐਨ. ਆਰ. ਆਈ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ ਕਿ ਉਹ ਕਿਵੇਂ ਪੰਜਾਬ ਆ ਕੇ ਮਾਹੌਲ ਨੂੰ ਗੰਦਲਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ।

ਚੰਗਾ ਹੋਇਆ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਨੇ ਲਫ਼ਜ਼ ਐਨ. ਆਰ. ਆਈ ਵਰਤਿਆ ਕਿਉਂਕਿ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਮੈਂ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਐਨ. ਆਰ. ਆਈ ਨਹੀਂ ਗਿਣਦਾ। ਮੈਂ ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ ਦਾ ਨਾਗਰਿਕ ਹਾਂ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀਅਤ ਦਾ ਮੁੱਦਈ ਹਾਂ। ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦੇ ਗਿਲੇ ਸ਼ਿਕਵੇ ਜੋ ਵੀ ਹੋਣ ਪਰ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਗੱਲ ਇਥੇ ਪਹੁੰਚਦੀ ਹੈ ਕਿ ਉੱਠ ਸਕਾਂ ਨਾ ਤੇ ਫਿੱਟੇ ਮੂੰਹ ਗੋਡਿਆਂ ਦਾ ਅਤੇ ਉੱਤੋਂ ਦੀ ਐਨ. ਆਰ. ਆਈ ਟੋਲੇ ਦਾ ਗਲ਼ ਵਿੱਚ ਗਲ਼ਮਾਂ।

ਸੱਚੀ ਗੱਲ ਤਾਂ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਵੇਲੇ ਪੰਜਾਬ ਹੀ ਖੱਸੀ ਹੋਇਆ ਪਿਆ ਹੈ ਤੇ ਭਾਂਡਾ ਭੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਐਨ. ਆਰ. ਆਈ ਟੋਲੇ ਦੇ ਸਿਰ। ਜਿਸ ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ਦਾ ਰੋਣਾ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਸਿੰਘ ਰੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਰਹਿ ਹੀ ਕਿੱਥੇ ਗਿਆ ਹੈ? ਜੇਕਰ ਸਮਾਜਕ ਜੀਵਨ ਦੀ ਵਾਕਿਆ ਹੀ ਕੋਈ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੁੱਕਤ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਫੇਰ ਕੀ ਮਜਾਲ ਹੈ ਕਿ ਕੋਈ ਐਨ. ਆਰ. ਆਈ ਟੋਲਾ ਉਸ ਵਿੱਚ ਖਲਲ਼ ਪਾ ਸਕੇ।

ਪੰਜਾਬ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਜਾ ਕੇ ਵੱਸੇ ਲੋਕ ਐਨ. ਆਰ. ਆਈ ਨਾਲੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਹੀ ਅਖਵਾਉਣਾ ਵਧੇਰੇ ਪਸੰਦ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਉਹ ਜਦ ਵੀ ਪੰਜਾਬ ਦੀ ਫੇਰੀ ਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਬੇਹੱਦ ਮਾਯੂਸ ਹੋ ਕੇ ਵਾਪਸ ਪਰਤਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਕਿੰਨਾ ਖੱਸੀ, ਖੋਖਲਾ ਤੇ ਖੁਰਕਿਆ ਪਿਆ ਹੈ। ਨਾ ਤਾਂ ਕਿਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਲੱਭਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਨਾ ਹੀ ਕਿਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਪੜ੍ਹਣ ਦਾ ਚਾਅ। ਜਿਹੜਾ ਵੀ ਲੰਘਦਾ ਹੈ ਉਹ ਚੰਮ ਦੀਆਂ ਚਲਾਉਂਦਾ ਹੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਵਾਲਾ ਐਨ. ਆਰ. ਆਈ ਟੋਲਾ ਹੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਭਾਵੇਂ ਮੁਕਾਮੀ ਕਾਕਾਸ਼ਾਹੀ ਨਿਜ਼ਾਮ।

ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਅਗਲੀਆਂ ਸਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਦੀਆਂ ਸਧਰਾਂ ਹਨ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵਲੂੰਧਰਿਆ ਅਤੇ ਨੋਚਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਬਾਸ਼ਿੰਦੇ ਐਨ. ਆਰ. ਆਈ ਟੋਲੇ ਦੇ ਸਿਰ ਭਾਂਡਾ ਭੰਨਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਆਪਣੀ ਔਕਾਤ ਨੂੰ ਹੀ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕ ਸਕਦੇ ਹਨ? ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਤੁਸੀਂ ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਲੇਖੇ ਲਾਈ ਹੈ ਸੋ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਦਾ ਘੇਰਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਦਾਇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੱਖਾਂਗਾ ਤਾਂ ਜੋ ਤੁਹਾਡੇ ਨਾਲ ਗ਼ੁਫ਼ਤਗ਼ੂ ਮੁਸੱਲਸਲ ਜਾਰੀ ਰਹੇ।

ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਮੁਲਕਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਨੌਕਰੀਪੇਸ਼ਾ ਤੇ ਪੇਸ਼ਾਵਰ ਪੰਜਾਬੀ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਜਦ ਪੰਜਾਬ ਯਾਤਰਾ ਦੀ ਮਨਸੂਬਾ-ਬੰਦੀ ਕਰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਵਧੇਰੇ ਕਰਕੇ 15 ਦਸੰਬਰ ਤੋਂ 30 ਜਨਵਰੀ ਤੱਕ ਦਾ ਵਕ਼ਤ ਚੁਣਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੀ ਜਾਚੇ ਇਹ ਵਕ਼ਤ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਮੇਲਾਮਈ ਬਣ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਉਪਰਲਿਖਤ ਪੰਜਾਬੀ ਜਦ ਪੰਜਾਬ ਪਹੁੰਚਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਤੇ ਹੀ ਆਪਣੀਆਂ ਸਧਰਾਂ ਦਾ ਕ਼ਤਲੇਆਮ ਹੁੰਦਾ ਵੇਖਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਓ ਜ਼ਰਾ ਵੇਖੀਏ ਕਿ ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਦਾ ਸਭਿਆਚਾਰ ਕਿਹੜੀ ਕਰਵਟ ਬੈਠਦਾ ਹੈ?

ਕੋਈ ਅਖ਼ਬਾਰ ਚੁੱਕ ਲਓ, ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਆਉਂਦੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸ ਸ਼ਹਿਰ ਵਿੱਚ ਕਿਹੜੇ ਨਾਟਕ ਖੇਡੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਾਂ ਫਿਰ ਇਸ ਸਾਲ ਚੋਟੀ ਦੇ ਪੰਜ ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀਆਂ ਜਾਂ ਕਵਿਤਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਤਾਬਾਂ? ਜਲੰਧਰੋਂ ਛਪਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖਬਾਰ ਤੇ ਬੱਸ ਭੋਗ, ਪ੍ਰੈਸ-ਨੋਟ ਤੇ ਮੁੱਠੀ-ਚਾਪੀ ਕਰਣ ਜੋਗੇ ਹੀ ਹਨ। ਖਬਰ ਲਿਖਣੀ ਤੇਂ ਆਉਂਦੀ ਨਹੀਂ ਸਿਰਫ ਬੰਦਿਆਂ ਦੇ ਨਾਂਵਾਂ ਦੀਆਂ ਲੰਮੀਆਂ ਸੂਚੀਆਂ ਤੇ “ਯਾਦਗਾਰੀ ਹੋ ਨਿੱਬੜਿਆ ਮੇਲਾ” ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਆਮ ਪੜ੍ਹਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਤੇ ਪੁੱਛੇ ਕਿ ਯਾਦਗਾਰੀ ਮਾਅਰਕਾ ਕੀ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ? ਪਰ ਗੱਲ ਤਾਂ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਪੁੱਛਣ ਵਾਲੀ ਜਗ੍ਹਾ ਮੱਲੀ ਬੈਠੇ ਹਨ ਉਹ ਆਪ ਡਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਪੁੱਛ ਕੇ ਕਿਤੇ ਆਪਣਾ ਹੀ ਢਿੱਡ ਨਾ ਨੰਗਾ ਕਰ ਲੈਣ।

ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਹੁਣ ਗੱਲ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵੱਲ ਮੋੜਦੇ ਹਾਂ। ਇਹ ਅਫਵਾਹ ਆਮ ਸੁਣਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਵਾਸਤੇ ਬਣੀ ਸੀ। ਪਰ ਮਜ਼ਾਲ ਹੈ ਕਿ ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਮਾੜੀ ਮੋਟੀ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਅੱਜ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੰਟਰਨੈਟ – ਵੈਬ ਜਾਂ ਫਿਰ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿੱਚ ਜਾਲ ਹੀ ਕਹਿ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ, ਆਮ ਹੈ। ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਘਸਿਆ ਜਿਹਾ ਜਾਲ ਕੀਤੇ ਕੰਮਾਂ ਦੀ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦਾ।

ਦੁਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਦ ਕੋਈ ਪ੍ਰਫੈਸਰ ਮਨੋਨੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਫੈਕਲਟੀ ਪੱਬਾਂ ਭਾਰ ਹੋਈ ਫਿਰਦੀ ਹੈ। “ਪ੍ਰੋਫੈਸੋਰੀਅਲ ਲੈਕਚਰ” ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਤੇ ਸੱਦਾ ਸਾਰੇ ਸ਼ਹਿਰ ਨੂੰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹਾਲ ਖਚਾ-ਖਚ ਭਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤੇ ਘੰਟੇ ਭਰ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੈਕਲਟੀ, ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤੇ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਵੀ ਚਾਈਂ ਚਾਈਂ ਉੱਠ ਕੇ ਸੁਆਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਮਾਹੌਲ ਖੁਸ਼ਗੁਆਰ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜ ਸਾਡੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਕੱਦ ਹੋਰ ਉੱਚਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ ਭਲਾ ਤੁਸੀਂ ਇਹ “ਪ੍ਰੋਫੈਸੋਰੀਅਲ ਲੈਕਚਰ” ਕਦੋਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ?

ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਯੁਵਕ ਮੇਲੇ ਤਾਂ ਆਮ ਚੱਲਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਭਰ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਨਹੀਂ ਪਤਾ ਕਿ ਅੱਜ ਦੀ ਪਨੀਰੀ ਦਾ ਇਸ ਪਾਸੇ ਕੀ ਮਿਆਰ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਖੁੰਭਾਂ ਵਾਂਙ ਉੱਗੇ ਭੰਡ-ਗਵੱਈਏ ਵੇਖ ਕੇ ਚੰਗੇ ਦੀ ਆਸ ਹੀ ਬੇਕਾਰ ਹੈ। ਪਰ ਕੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਏਡੀ ਹੀ ਨਿਖਿੱਧ ਹੋ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਮੇਲਿਆਂ ਦੇ ਵੀਡਿਓ ਵੀ ਜਾਲ ਤੇ ਨਹੀਂ ਪਾ ਸਕਦੀ। ਜੇਕਰ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਆਪਣਾ ਜਾਲ ਬੇਕਾਰ ਹੈ ਤਾਂ ਯੂ-ਟਿਊਬ ਤੇ ਹੀ ਪਾ ਦੇਵੇ। ਨਾਲੇ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਲੱਗੇ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦਾ ਨਾਟਕ ਵਿਭਾਗ ਅੱਜ ਕੱਲ ਕਿਹੋ ਜਿਹੇ ਨਾਟਕ ਖੇਡਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਵਿੱਚ ਪੜ੍ਹਦਾ ਸੀ ਉਦੋਂ ਤਾਂ ਜੋਸ਼ੋ-ਖਰੋਸ਼ ਨਾਲ ਇਹ ਅੰਦਰੇਟੇ ਤੱਕ ਜਾਂਦੇ ਸੀ। ਹੁਣ ਕੀ ਹਾਲ ਹੈ?

ਲਓ ਥੋੜਾ ਅਕਾਦਮਿਕ ਪਾਸੇ ਵੱਲ ਵੀ ਮੁੜਦੇ ਹਾਂ। ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਉੱਪਰ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਅੱਜ ਦੀ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜਾਲ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਮੁੱਖ ਦੁਆਰ ਹੈ। ਪਰ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਜਾਲ ਤੇ ਨਾ ਤਾਂ ਪੰਜਾਬੀ ਕੋਸ਼ ਲੱਭਦਾ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਆਕਰਣ। ਤੇ ਨਾ ਇਸ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਵਕਤ ਦੀ ਹਾਨਣ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਨਵੇਂ ਲਫ਼ਜ਼ ਕਿਵੇਂ ਘੜ੍ਹ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਉਲਟਾ ਕੰਮ ਇਹ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਛੋਲੇ ਕੀ ਜਾਣਨ ਵਾਹ ਨੂੰ ਤੇ ਸਾਨ੍ਹ ਕੀ ਜਾਣੇ ਸਾਹ ਨੂੰ।

ਸਗੋਂ ਚਾਹੀਦਾ ਤਾਂ ਇਹ ਸੀ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਭਾਗ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁਲ੍ਹਾ ਮਾਰਦੀ ਕਿ ਚੱਲ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਵੀ ਲੈ ਆ ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਜਾਲ ਤੇ ਪਾ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਸਗੋਂ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਲਈ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਵਰਗਾ ਚਬੂਤਰਾ ਤਾਂ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਤਿਆਰ ਹੈ। ਬੱਸ ਇਕ ਵਾਰ ਵਿਸ਼ਵ ਕੋਸ਼ ਦੀ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਪਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆਂ ਭਰ ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਪੰਜਾਬੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਸਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿਕੀਪੀਡੀਆ ਉੱਤੇ ਨਵਿਆਉਂਦੇ ਰਹਿਣਗੇ। ਗੂਗਲ ਵਰਗੇ ਵੀ ਤਿਆਰ ਹਨ ਪਰ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਸੰਸਥਾ ਨਿੱਤਰੇ ਤਾਂ ਹੀ ਅਨੁਵਾਦ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਜਾਲ ਤੇ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੇ ਕਿਤਾਬਖਾਨੇ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਕਈ ਨਿਵੇਕਲੇ ਖਰੜੇ ਘੱਟਾ ਚੱਟ ਰਹੇ ਹਨ ਪਰ ਮਜ਼ਾਲ ਹੈ ਕਿ ਕਿਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਅੱਕਾਸੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਨੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤਾਂ, ਤਾਂ ਔੜਣ ਜੇ ਚਾਪਲੂਸੀ ਤੇ ਲਾਲ ਬੱਤੀ ਦੇ ਝੰਮੇਲੇ ਮੁੱਕਣ।

ਨਰਿੰਦਰ ਸਿੰਘ, ਜੇ ਕਿਤੇ ਲਾੜ੍ਹੀ ਹੋਊ ਤਾਂ ਹੀ ਉੱਥੇ ਬਰਾਤ ਢੁਕੇਗੀ ਤੇ ਸ਼ਗਣਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਹੜੇ ਵਿੱਚ ਚਹਿਲ-ਪਹਿਲ ਮੱਚੇਗੀ। ਸਭਿਆਚਾਰ ਤੇ ਸ਼ਊਰ ਸਭ ਨਜ਼ਰ ਆਉਣਗੇ। ਪਰ ਰੰਡੀ ਨੂੰ ਤਾਂ ਜਣਾ-ਖਣਾ ਐਨ. ਆਰ. ਆਈ ਦਬੱਲੀ ਫਿਰੂ ਜਿਵੇਂ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਯੂ-ਟਿਊਬ ਵਾਲੇ ਵਿਡੀਓ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ।

ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ ਦੀ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਆਸਵੰਦ
ਗੁਰਤੇਜ ਸਿੰਘ
ਵੈਲਿੰਗਟਨ-ਨਿਊਜ਼ੀਲੈਂਡ